Андрэй Сушко: «Не чакаць і пачынаць рабіць, набліжаць наша заўтра ўжо сёння»

Андрей Сушко

Сваёй гісторыяй атрымання адукацыі ў Беларусі і ў Польшчы, а таксама слушнымі парадамі па жыцці з намі падзяліўся юрыст, дырэктар установы "Хьюман Канстанта" Андрэй Сушко.

«У нас рыхтуюць юрыстаў-рамеснікаў»

Я на апошнім курсе юрыдычнага факультэта ў Акадэміі пры прэзідэнце пачаў адчуваць нейкі дысананс паміж тым, чаму нас вучылі на факультэце, той дарогай, якая мне падрыхтаваная і маімі ўласнымі перавагамі і чаканнямі. Своеасаблівы пералом адбыўся пасля таго, як я ў якасці валанцёра пачаў працаваць у так званай «юрыдычнай клініцы» пры факультэце. Мы аказвалі прававую дапамогу маламаёмным, часам ездзілі на семінары па Беларусі і ў суседнія краіны. Для мяне адкрылася новае бачанне юрыдычнай адукацыі і разуменне задач юрыста. Я захацеў быць праваабаронцам.

На маю думку, у Беларусі не вучаць звяртаць увагу на тое, наколькі справядлівы закон у сучасных рэаліях, наколькі эфектыўна ён абараняе правы грамадзян. У нас на юрфаку рыхтуюць юрыстаў-рамеснікаў, сляпых выканаўцаў, якія добра ведаюць кодэкс, юрыдычныя дакументы і могуць быць добрымі шрубкамі, шасцярэнькамі ў існуючай сістэме. Не скажу, што гэта дрэнна. У многіх краінах стаўленне да юрыстаў такое. Мне захацелася большага - глядзець на юрыспрудэнцыю з пункту гледжання правоў чалавека, перш за ўсё. Таму я адмовіўся ад прапаноў ісці ў навуку альбо будаваць тыповую для юрыстаў кар'еру. Абраў шлях праваабаронцы. Магчыма, гэта выглядала трохі безразважна і безадказна, але гэта быў мой свядомы выбар.

Усё чаму вучаць у юрыдычных ВНУ, уся гісторыя права на самай справе грунтуецца на правах чалавека.

Навучанне ў Польшчы

Чаму я з'ехаў? Пасля пяцігадовага знаходжання тут я ўсвядоміў, што мне не хапае для маёй перспектывы менавіта еўрапейскай адукацыі. Калі б я гэта ўсвядоміў раней, адразу пасля заканчэння юрфака, я б з'ехаў раней. Тое, што юрысты вывучаюць тут, гэта вельмі вузка і не ахоплівае сусветных напрацовак (рашэнні Страсбургскага суда, Люксембургскага суда, хрэстаматыйныя судовыя рашэнні Вярхоўнага суда ЗША). Усе гэтыя рэчы, якія павінен ведаць юрыст-праваабаронца. У Беларусі атрымаць акадэмічныя адукацыю па правах чалавека немагчыма.

Такім чынам, толькі праз 5 гадоў пасля заканчэння беларускага ВНУ я паехаў вучыцца ў Варшаўскі ўніверсітэт па праграме Кіркланда. Гэта постмагістэрская праграма. Нашы выпускнікі пасля 5 гадоў вучобы прызнаюцца там як магістры. І я, фармальна не будучы магістрам, паехаў на год туды вучыцца.

Я трапіў да добрага прафесара, на той момант суддзі Канстытуцыйнага суда Яраслава Выжыкоўскага. Мне таксама выкладалі Адам Боднер, які цяпер з'яўляецца польскім амбудсменаў, Міхаіл Кулеша, які распрацаваў польскую рэформу самакіравання. Гэта значыць я трапіў у вельмі добры час і асяроддзе, якое дало мне вельмі шмат.

Гэта зусім іншы ўзровень якасці адукацыі. Тое, што я ў Беларусі (менавіта праваабарончы кірунак) наогул не атрымліваў.

Ці патрэбныя Беларусі праваабаронцы?

Зараз спецыялісты ў галіне правоў чалавека ў нас не асабліва запатрабаваныя. Мы сабралі каманду з пяці юрыстаў з рознымі бэкграўндамі і стварылі арганізацыю Human constanta, у якой маем магчымасць самарэалізоўвацца ў тым напрамку, які лічым патрэбным. Мы яе стварылі для таго, у тым ліку, каб сфармаваць адпаведны попыт з боку грамадства на нашы паслугі.

Праваабаронцы - гэта людзі, якія прасоўваюць ідэю абароны правоў чалавека, вывучаюць правы чалавека, займаюцца адукацыяй у сферы правоў чалавека, змагаюцца за правы чалавека. Я вывучаў дзяржкіраванне і ў Беларусі, і ў Варшаве. Дзяржаўнае будаўніцтва, канстытуцыйнае права, судовая ўлада, пытанні кантролю-нагляду пракуратуры або амбудсмена. Правы чалавека можна знайсці ўсюды.

Беларусь непазбежна прыйдзе да дэмакратыі

У мяне ёсць перакананне, што ў Беларусі няма іншага шляху, акрамя як стаць на рэйкі дэмакратычных пераўтварэнняў. Беларусы паволі адкрываюць для сябе Еўропу (інтэрнэт, падарожжа, дасягненні і вынаходкі еўрапейскай цывілізацыі) і непазбежна захочуць ведаць, як трацяцца іх падаткі, як працуюць людзі, якіх яны выбіраюць у мясцовыя саветы, захочуць, урэшце рэальна выбіраць сваіх прадстаўнікоў, ўплываць на прыняцце ўладамі рашэнняў.

Я вывучаю зараз механізмы ўдзелу грамадзян у прыняцці рашэнняў і бачу пэўныя перспектывы ў тым, каб развіваць электронную дэмакратыю. Я веру, што пэўная свабода ў анлайне будзе спрыяць развіццю дэмакратыі ў рэальным жыцці.

«Галоўнае - упэўненасць і матывацыя»

Калі на 5-м курсе я ад'язджаў на кароткатэрміновую праграму ў Штаты, мая мама плакала: «Ты ж не вернешся ...». А тады, трэба сказаць, вельмі многія не вярталіся. Лічылася, што калі ты не дурань, то застанешся за мяжой. Шмат хто з маіх аднакурснікі засталіся там. Чаму я вярнуўся? Чаму потым вярнуўся з Польшчы? Напэўна гэта матывацыя, што я і мае калегі змогуць паўплываць на тыя змены, якія ў хуткім часе адбудуцца тут. Трэба проста нічога не чакаць і пачынаць рабіць, набліжаць наша заўтра ўжо сёння. Галоўнае - упэўненасць і матывацыя.

У іншых краінах прасцей пралабіяваць закон, выйграць суд, але тут пакуль што ў нас ёсць адчуванне, што мы можам на нешта паўплываць. Гэта, напэўна, асноўная матывацыя. Я шчыра скажу, я сабе ставіў нейкія ўмоўныя тэрміны: да 30 гадоў не атрымаецца нічога - паеду, потым думаў, папрацую да 35 ... І вось цяпер стала нешта атрымлівацца. Гэта дае стымул працаваць далей.

Як адаптавацца па прыездзе з-за мяжы?

Шмат хто з'язджае за мяжу па стыпендыі. Яны прызвычайваюцца, што кожны месяц на картку паступаюць сродкі (паўтары-дзве беларускіх зарплаты). Потым гэта раптам сканчаецца. Я б параіў тым, хто едзе ў Еўропу вучыцца, у нейкі момант пачынаць падпрацоўваць, каб не расслабляцца, не губляць сувязь з рэальнасцю.

Вы павінны задумвацца, для чаго гэта адукацыя трэба будзе ў Беларусі, на якую працу зможаце прэтэндаваць, ці будзе запатрабаваная ваша прафесія або што вы зробіце для таго, каб яна была тут запатрабаваная. Пад канец сваёй вучобы, за паўгода да заканчэння мае сэнс пачаць актыўна шукаць працу (рассылаць рэзюмэ, спрабаваць уладкавацца кудысьці на практыку і г.д.).

Вялікую ролю ў адаптацыі гуляюць хобі, падарожжа, блізкія людзі. Дадому заўсёды прыязджаць карысна і прыемна. Тут і сваякі і сябры. Важна не расслабляцца і разумець для чаго з'язджаеш і як тое, што ты атрымаеш за мяжой, будзе выкарыстана ў Беларусі. Гэта трэба ўлічваць, каб дзейнічаць свядома.

У чым крыецца філасофія поспеху?

Я пакуль што бачу, што знаходжуся на этапе развіцця сваіх магчымасцяў. Што мы і Human constanta робім у Беларусі. Я спадзяюся, у нас усё наперадзе.

Можа гучыць банальна, але трэба быць упэўненым у сабе, але не самаўпэўненым, разумець, што ты чагосьці варты. Для гэтага трэба мець добры бэкграўнд: адукацыя, веданне моў, уменне камунікаваць з людзьмі, быць адказным, сумленным. Гэта дапамагае пераадолець дадатковыя складанасці, якія чакаюць у Беларусі. Дзесьці прасцей развівацца, утварацца. У Беларусі ўсё можа быць трохі складаней. Але калі ты тут чагосьці дамагаешся, гэта ўсё адгукаецца ў пяцікратным памеры. Заснаваў ты бургерную, ці выдаў часопіс, ці заснаваў школу, ці рэалізаваў стартап, ці напісаў закон «Аб абароне персанальных дадзеных», напрыклад. Тут эфект і эмацыйны, і рэальны значна боль заўважны.

З іншага боку, шмат падводных камянёў, складанасцяў. Таму важна, каб побач былі сябры, аднадумцы. З’ехаць з глузду ў Беларусі, спрабуючы нешта рабіць, не складана. Важна, каб у цяжкую хвіліну побач былі аднадумцы, якія падтрымаюць. Здымаць стрэс пры гэтым я раю фізкультурай і спортам. Сам плаваю, займаюся бадмінтонам, паспрабаваў катацца на сноўбордзе.


Даведка:

Андрэй Сушко - праваабаронца, юрыст, спецыяліст у галіне права і дзяржаўнага кіравання, дырэктар і сузаснавальнік установы "Кансультацыйнага цэнтру па актуальных міжнародных практыках і іх імплементацыі ў права" Хьюман Канстанта" (Мінск, Беларусь). Андрэй з'яўляецца аўтарам шэрагу нацыянальных і міжнародны даследаванняў у галіне доступу да інфармацыі дзяржаўнага сектара, электроннага ўрада і электроннага ўдзелу.

Аўтар: 

Арцём Лява

Автор фото: 

Старонка Андрэя Сушко в facebook